Rig Veda‎ > ‎Mandal 05‎ > ‎Sukta 014‎ > ‎

Mantra Rig 05.014.002

MANTRA NUMBER:
Mantra 2 of Sukta 14 of Mandal 5 of Rig Veda
Mantra 2 of Varga 6 of Adhyaya 1 of Ashtak 4 of Rig Veda
Mantra 119 of Anuvaak 1 of Mandal 5 of Rig Veda


MANTRA DEFINITIONS:
ऋषि:   (Rishi) :- सुतम्भर आत्रेयः
देवता (Devataa) :- अग्निः
छन्द: (Chhand) :- विराड्गायत्री
स्वर: (Swar) :- षड्जः


THE MANTRA

The Mantra with meters (Sanskrit)
तम॑ध्व॒रेष्वी॑ळते दे॒वं मर्ता॒ अम॑र्त्यम् । यजि॑ष्ठं॒ मानु॑षे॒ जने॑ ॥

The Mantra without meters (Sanskrit)
तमध्वरेष्वीळते देवं मर्ता अमर्त्यम् । यजिष्ठं मानुषे जने ॥

The Mantra's transliteration in English
tam adhvareṣv īḻate devam martā amartyam | yajiṣṭham mānuṣe jane ||

The Pada Paath (Sanskrit)
तम् । अ॒ध्व॒रेषु॑ । ई॒ळ॒ते॒ । दे॒वम् । मर्ताः॑ । अम॑र्त्यम् । यजि॑ष्ठम् । मानु॑षे । जने॑ ॥

The Pada Paath - transliteration
tam | adhvareṣu | īḷate | devam | martāḥ | amartyam | yajiṣṭham | mānuṣe | jane ||


महर्षि दयानन्द सरस्वती  Maharshi Dayaananda Saraswati

मन्त्र संख्याः

 

संस्कृत

हिन्दी

०५।०१४।०२

मन्त्रविषयः

पुनस्तमेव विषयमाह ।

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ।

 

पदार्थः

(तम्) (अध्वरेषु) अहिंसनीयेषु धर्म्येषु व्यवहारेषु (ईळते) स्तुवन्ति (देवम्) दिव्यगुणम् (मर्त्ताः) मनुष्याः (अमर्त्यम्) स्वरूपतो नित्यम् (यजिष्ठम्) अतिशयेन सङ्गन्तारम् (मानुषे) (जने) ॥२॥

जो (मर्ताः) मनुष्य (अध्वरेषु) नहीं नाश करने योग्य धर्मयुक्त व्यवहारों में (मानुषे) विचारशील (जने) जन में (तम्) उस (अमर्त्यम्) स्वरूप से नित्य (यजिष्ठम्) अतिशय मेल करनेवाले (देवम्) श्रेष्ठ गुणवाले अग्नि के सदृश स्वयं प्रकाशित परमात्मा की (ईळते) स्तुति करते हैं, वे ही बहुत सुख का भोग करते हैं ॥२॥

 

अन्वयः

ये मर्त्ता अध्वरेषु मानुषे जने तममर्त्यं यजिष्ठं देवमग्निमिव स्वप्रकाशं परमात्मानमीळते ते हि पुष्कलं सुखमश्नुवते ॥२॥

 

 

भावार्थः

अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः । ये मनुष्या अग्न्यादिपदार्थमिव पदार्थविद्यां गृह्णन्ति ते सर्वतः सुखिनो जायन्ते ॥२॥

इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है । जो मनुष्य अग्नि आदि पदार्थ के सदृश पदार्थविद्या को ग्रहण करते हैं, वे सब प्रकार सुखी होते हैं ॥२॥









Comments