Rig Veda‎ > ‎Mandal 05‎ > ‎Sukta 013‎ > ‎

Mantra Rig 05.013.003

MANTRA NUMBER:
Mantra 3 of Sukta 13 of Mandal 5 of Rig Veda
Mantra 3 of Varga 5 of Adhyaya 1 of Ashtak 4 of Rig Veda
Mantra 114 of Anuvaak 1 of Mandal 5 of Rig Veda


MANTRA DEFINITIONS:
ऋषि:   (Rishi) :- सुतम्भर आत्रेयः
देवता (Devataa) :- अग्निः
छन्द: (Chhand) :- विराड्गायत्री
स्वर: (Swar) :- षड्जः


THE MANTRA

The Mantra with meters (Sanskrit)
अ॒ग्निर्जु॑षत नो॒ गिरो॒ होता॒ यो मानु॑षे॒ष्वा । स य॑क्ष॒द्दैव्यं॒ जन॑म् ॥

The Mantra without meters (Sanskrit)
अग्निर्जुषत नो गिरो होता यो मानुषेष्वा । स यक्षद्दैव्यं जनम् ॥

The Mantra's transliteration in English
agnir juṣata no giro hotā yo mānuṣeṣv ā | sa yakṣad daivyaṁ janam ||

The Pada Paath (Sanskrit)
अ॒ग्निः । जु॒ष॒त॒ । नः॒ । गिरः॑ । होता॑ । यः । मानु॑षेषु । आ । सः । य॒क्ष॒त् । दैव्य॑म् । जन॑म् ॥

The Pada Paath - transliteration
agniḥ | juṣata | naḥ | giraḥ | hotā | yaḥ | mānuṣeṣu | ā | saḥ | yakṣat | daivyam | janam ||


महर्षि दयानन्द सरस्वती  Maharshi Dayaananda Saraswati

मन्त्र संख्याः

 

संस्कृत

हिन्दी

०५।०१३।०३

मन्त्रविषयः

पुनस्तमेव विषयमाह ।

फिर उसी विषय को कहते हैं ।

 

पदार्थः

(अग्निः) पावक इव विद्वान् (जुषत) जुषते (नः) अस्माकम् (गिरः) वाचः (होता) दाता (यः) मानुषेषु (आ) (सः) (यक्षत्) सङ्गच्छेत् पूजयेद्वा (दैव्यम्) दिव्येषु गुणेषु भवम् (जनम्) विद्वांसम् ॥३॥

हे विद्वन् ! (यः) जो (होता) दाता (अग्नि) अग्नि के सदृश तेजस्वी विद्वान् (नः) हम लोगों की (गिरः) वाणियों का (जुषत) सेवन करता है और जैसे (सः) वह (मानुषेषु) मनुष्यों में (दैव्यम्) श्रेष्ठ गुणों में उत्पन्न (जनम्) विद्वान् जन को (आ, यक्षत्) प्राप्त हो वा सत्कार करे, वैसे आप करिये ॥३॥

 

अन्वयः

हे विद्वन् ! यो होता यथाग्निर्नो गिरो जुषत यथा स मानुषेषु दैव्यं जनमा यक्षत्तथा त्वमनुतिष्ठ ॥३॥

 

 

भावार्थः

अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः । यद्यग्निर्न स्यात्तर्हि कोऽपि जीवो जिह्वां चालयितुं न शक्नुयात् ॥३॥

इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है । जो अग्नि न हो तो कोई भी जीव जिह्वा न चला सके ॥३॥









Comments