Rig Veda‎ > ‎Mandal 03‎ > ‎Sukta 001‎ > ‎

Mantra Rig 03.001.017

MANTRA NUMBER:

Mantra 17 of Sukta 1 of Mandal 3 of Rig Veda

Mantra 2 of Varga 16 of Adhyaya 8 of Ashtak 2 of Rig Veda

Mantra 17 of Anuvaak 1 of Mandal 3 of Rig Veda

 

 

MANTRA DEFINITIONS:

ऋषि:   (Rishi) :- गाथिनो विश्वामित्रः

देवता (Devataa) :- अग्निः

छन्द: (Chhand) :- निचृत्त्रिष्टुप्

स्वर: (Swar) :- धैवतः

 

 

THE MANTRA

 

The Mantra with meters (Sanskrit)

दे॒वाना॑मभवः के॒तुर॑ग्ने म॒न्द्रो विश्वा॑नि॒ काव्या॑नि वि॒द्वान् प्रति॒ मर्ताँ॑ अवासयो॒ दमू॑ना॒ अनु॑ दे॒वान्र॑थि॒रो या॑सि॒ साध॑न्

 

The Mantra without meters (Sanskrit)

देवानामभवः केतुरग्ने मन्द्रो विश्वानि काव्यानि विद्वान् प्रति मर्ताँ अवासयो दमूना अनु देवान्रथिरो यासि साधन्

 

The Mantra's transliteration in English

ā devānām abhava ketur agne mandro viśvāni kāvyāni vidvān | prati martām̐ avāsayo damūnā anu devān rathiro yāsi sādhan ॥

 

The Pada Paath (Sanskrit)

दे॒वाना॑म् अ॒भ॒वः॒ के॒तुः अ॒ग्ने॒ म॒न्द्रः विश्वा॑नि काव्या॑नि वि॒द्वान् प्रति॑ मर्ता॑न् अ॒वा॒स॒यः॒ दमू॑नाः अनु॑ दे॒वान् र॒थि॒रः या॒सि॒ साध॑न्

 

The Pada Paath - transliteration

ā | devānām | abhava | ketu | agne | mandra | viśvāni | kāvyāni | vidvān | prati | martān | avāsaya | damūnā | anu | devān | rathira | yāsi | sādhan ॥


महर्षि दयानन्द सरस्वती  Maharshi Dayaananda Saraswati

मन्त्र संख्याः

 

संस्कृत

हिन्दी

०३।००१।१७

मन्त्रविषयः

पुनस्तमेव विषयमाह ।

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

 

पदार्थः

(आ) समन्तात् (देवानाम्) विदुषां मध्ये (अभवः) भव (केतुः) ज्ञानवान् (अग्ने) तीव्रबुद्धे (मन्द्रः) आनन्दप्रदः (विश्वानि) (काव्यानि) कविभिर्निर्मितानि (विद्वान्) यो वेत्ति (प्रति) (मर्तान्) मनुष्यान् (अवासयः) वासय (दमूनाः) जितेन्द्रियः (अनु) (देवान्) विदुषः (रथिरः) प्रशस्ता रथा विद्यन्ते यस्य सः (यासि) प्राप्नोषि (साधन्) संसाध्नुवन् । अत्र व्यत्ययेन् शप् ॥१७॥

हे (अग्ने) तीव्र बुद्धिजन (केतुः) ज्ञानवान् (मन्द्रः) आनन्द के देनेवाले आप (विश्वानि) समस्त (काव्यानि) कवियों से निर्म्माण किये हुए शास्त्रों को अध्ययन कर (देवानाम्) देवों के बीच (विद्वान्) ज्ञानवान् (आ, अभवः) हो तथा (दमूनाः) जितेन्द्रिय (रथिरः) और प्रशंसित रथवाले (साधन्) साधना करते हुए आप (मर्तान्) मनुष्य जो (देवान्) विद्वान् उनके (प्रति) प्रति (अवासयः) निवास कराओ वा (अनु, यासि) उक्त मनुष्यों के प्रति अनुकूलता से प्राप्त होते हैं ॥१७॥

 

अन्वयः

हे अग्ने केतुर्मन्द्रो भवान् विश्वानि काव्यान्यधीत्य देवानां विद्वानभवस्स दमूना रथिरः साधन्संस्त्वं मर्तान्देवान्प्रत्यावासयोऽनुयासि च ॥१७॥

 

 

भावार्थः

यो विदुषाम्मध्ये स्थित्वा सर्वाणि शास्त्राण्यधीत्यान्यानध्यापयति स सर्वाणि सुखानि प्राप्नोति ॥१७॥

जो विद्वानों के बीच स्थित हो सब शास्त्रों का अध्ययन कर औरों को अध्ययन कराता है, वह सब सुखों को प्राप्त होता है ॥१७॥








Comments