Rig Veda‎ > ‎Mandal 10‎ > ‎Sukta 003‎ > ‎

Mantra Rig 10.003.004

MANTRA NUMBER:

Mantra 4 of Sukta 3 of Mandal 10 of Rig Veda

Mantra 4 of Varga 31 of Adhyaya 5 of Ashtak 7 of Rig Veda

Mantra 18 of Anuvaak 1 of Mandal 10 of Rig Veda

 

 

MANTRA DEFINITIONS:

ऋषि:   (Rishi) :- त्रितः

देवता (Devataa) :- अग्निः

छन्द: (Chhand) :- विराट्त्रिस्टुप्

स्वर: (Swar) :- धैवतः

 

 

THE MANTRA

 

The Mantra with meters (Sanskrit)

अ॒स्य यामा॑सो बृह॒तो व॒ग्नूनिन्धा॑ना अ॒ग्नेः सख्यु॑: शि॒वस्य॑ ईड्य॑स्य॒ वृष्णो॑ बृह॒तः स्वासो॒ भामा॑सो॒ याम॑न्न॒क्तव॑श्चिकित्रे

 

The Mantra without meters (Sanskrit)

अस्य यामासो बृहतो वग्नूनिन्धाना अग्नेः सख्युः शिवस्य ईड्यस्य वृष्णो बृहतः स्वासो भामासो यामन्नक्तवश्चिकित्रे

 

The Mantra's transliteration in English

asya yāmāso bhato na vagnūn indhānā agne sakhyu śivasya | īyasya vṛṣṇo bhata svāso bhāmāso yāmann aktavaś cikitre ||

 

The Pada Paath (Sanskrit)

अ॒स्य यामा॑सः बृ॒ह॒तः व॒ग्नून् इन्धा॑नाः अ॒ग्नेः सख्युः॑ शि॒वस्य॑ ईड्य॑स्य वृष्णः॑ बृ॒ह॒तः सु॒ऽआसः॑ भामा॑सः याम॑न् अ॒क्तवः॑ चि॒कि॒त्रे॒

 

The Pada Paath - transliteration

asya | yāmāsa | bhata | na | vagnūn | indhānā | agne | sakhyu | śivasya | īyasya | vṛṣṇa | bhata | su-āsa | bhāmāsa | yāman | aktava | cikitre ||



ब्रह्म मुनि जी Brahma Muni ji


१०।००३।०४

मन्त्रविषयः

 

 

अन्वयार्थः

(अस्य बृहतः-अग्नेः) अस्य खलु सूर्यस्य (यामासः) गमनशीलाः प्रकाशतरङ्गाः (सख्युः-शिवस्य वृष्णः-ईड्यस्य) सर्वमित्रस्य कल्याणकरस्य कामवर्षकस्य स्तुत्यस्य परमात्मनः (वग्नून्-इन्धानाः-) स्तुतिवचनानि प्रकाशयन्तः-इववग्नु-वाङ्नाम” [निघं० १।११] प्रविभान्ति दृश्यन्ते वा (बृहतः-स्वासः-यामन् भामासः-अक्तवः-चिकित्रे) महतः शोभनमुखवतः शुभ्रस्वरूपस्य परमात्मनो मार्गे प्रकाशस्तम्भाःभा-दीप्तौ” [अदादिः] ततो मन् प्रत्ययः, प्रकाशयन्तो दृश्यन्ते-ज्ञायन्ते ॥४॥

(अस्य बृहतः-अग्नेः) इस महान् अग्नि अर्थात् सूर्य की (यामासः) गमनशील प्रकाशतरङ्गें (सख्युः-शिवस्य वृष्णः-ईड्यस्य) सर्वमित्र कल्याणकारी सुखवर्षक स्तुतिपात्र-स्तुतियोग्य परमात्मा के (वग्नून्-इन्धानाः-) स्तुतिवचनों को प्रकाशित करते हुए से (बृहतः-स्वासः-यामन् भामासः-अक्तवः-चिकित्रे) महान् शुद्धस्वरूप परमात्मा के मार्ग में प्रदीप्त प्रकाशित प्रदीप-प्रकाशस्तम्भ जाने जाते हैं-प्रतीत होते हैं ॥४॥

भावार्थः

 

सूर्य की प्रकाशतरङ्ग स्तुत्य उपासनीय परमात्मा के स्तवन-गुणगान करती हुई सी उपास्य परमात्मा के ज्ञान मार्ग में-उपासना मार्ग में प्रकाशस्तम्भ बन जाती हैं। इसी प्रकार विद्यासूर्य विद्वान् के ज्ञानप्रकाश परमात्मा की ओर ज्ञानप्रेरक होने चाहियें ॥४॥





Comments