Rig Veda‎ > ‎Mandal 01‎ > ‎Sukta 058‎ > ‎

Mantra Rig 01.058.007

MANTRA NUMBER:

Mantra 7 of Sukta 58 of Mandal 1 of Rig Veda

Mantra 2 of Varga 24 of Adhyaya 4 of Ashtak 1 of Rig Veda

Mantra 7 of Anuvaak 11 of Mandal 1 of Rig Veda

 

 

MANTRA DEFINITIONS:

ऋषि:   (Rishi) :- नोधा गौतमः

देवता (Devataa) :- अग्निः

छन्द: (Chhand) :- निचृत्त्रिष्टुप्

स्वर: (Swar) :- धैवतः

 

 

THE MANTRA

 

The Mantra with meters (Sanskrit)

होता॑रं स॒प्त जु॒ह्वो॒३॒॑ यजि॑ष्ठं॒ यं वा॒घतो॑ वृ॒णते॑ अध्व॒रेषु॑ अ॒ग्निं विश्वे॑षामर॒तिं वसू॑नां सप॒र्यामि॒ प्रय॑सा॒ यामि॒ रत्न॑म्

 

The Mantra without meters (Sanskrit)

होतारं सप्त जुह्वो यजिष्ठं यं वाघतो वृणते अध्वरेषु अग्निं विश्वेषामरतिं वसूनां सपर्यामि प्रयसा यामि रत्नम्

 

The Mantra's transliteration in English

hotāra sapta juhvo yajiṣṭha ya vāghato vṛṇate adhvareu | agni viśveām arati vasūnā saparyāmi prayasā yāmi ratnam 

 

The Pada Paath (Sanskrit)

होता॑रम् स॒प्त जु॒ह्वः॑ यजि॑ष्ठम् यम् वा॒घतः॑ वृ॒णते॑ अ॒ध्व॒रेषु॑ अ॒ग्निम् विश्वे॑षाम् अ॒र॒तिम् वसू॑नाम् स॒प॒र्यामि॑ प्रय॑सा यामि॑ रत्न॑म्

 

The Pada Paath - transliteration

hotāram | sapta | juhva | yajiṣṭham | yam | vāghata | vṛṇate | adhvareu | agnim | viśveām | aratim | vasūnām | saparyāmi | prayasā | yāmi | ratnam 


महर्षि दयानन्द सरस्वती  Maharshi Dayaananda Saraswati

मन्त्र संख्याः

 

संस्कृत

हिन्दी

०१।०५८।०७

मन्त्रविषयः

पुनः स कीदृश इत्युपदिश्यते ।

फिर वह कैसा है, इस विषय का उपदेश अगले मन्त्र में किया है ।

 

पदार्थः

(होतारम्) सुखदातारम् (सप्त) एतत्संख्याकाः (जुह्वः) याभिर्जुह्वत्युपदिशन्ति परस्परं ताः (यजिष्ठम्) अतिशयेन यष्टारम् (यम्) शिल्पकार्योपयोगिनम् (वाघतः) मेधाविनः । वाघत इति मेधाविनामसु पठितम् । (निघं०३.१५) (वृणते) सम्भजन्ते (अध्वरेषु) अनुष्ठातव्येषु कर्ममयेषु यज्ञेषु (अग्निम्) पावकम् (विश्वेषाम्) सर्वेषाम् (अरतिम्) प्रापकम् (वसूनाम्) पृथिव्यादीनाम् (सपर्यामि) परिचरामि (प्रयसा) प्रयत्नेन (यामि) प्राप्नोमि (रत्नम्) रमणीयस्वरूपम् ॥७॥

हे मनुष्यो ! जिस के (सप्त) सात (जुह्वः) सुख की इच्छा के साधन हैं, उस (होतारम्) सुखों के दाता (यजिष्ठम्) अतिशय सङ्गति में निपुण (विश्वेषाम्) सब (वसूनाम्) पृथिव्यादि लोकों को (अरतिम्) प्राप्त होनेहारा (यम्) जिस को (वाघतः) बुद्धिमान् लोग (प्रयसा) प्रीति से (अध्वरेषु) अहिंसनीय गुणों में (अग्निम्) अग्नि के सदृश (वृणते) स्वीकार करते हैं, उस (रत्नम्) रमणीयानन्द स्वरूपवाले जीव को मैं (यामि) प्राप्त होता और (सपर्यामि) सेवा करता हूँ ॥७॥

 

अन्वयः

हे मनुष्या ! यस्य सप्त जुह्वस्तं होतारं यजिष्ठं विश्वेषां वसूनामरतिं यं वाघतः प्रयसाऽग्निमिवाध्वरेषु वृणते सम्भजन्ते, तं रत्नमहं यामि सपर्यामि च ॥७॥

 

 

भावार्थः

ये मनुष्याः स्वात्मानं विदित्वा परंब्रह्म विजानन्ति त एव मोक्षमधिगच्छन्ति ॥७॥

जो मनुष्य अपने आत्मा को जान के परब्रह्म को जानते हैं, वे ही मोक्ष पाते हैं ॥७॥







Comments